| Çürnü |
چؤرنو |
Divan Lüğat Türk
|
داروی مسهل. |
| 1 | 633 |
| Çöküt |
چؤکۆت |
Divan Lüğat Türk
|
زده. لطمه. گود. گود افتاده. فرو نشسته. ورشکسته. ناتوان. کوتاه قد. |
| 1 | 637 |
| Çüyün |
چؤگون |
Divan Lüğat Türk
|
آهن نپخته. به صورت «چدن» وارد زبان فارسی و به صورت Чугун وارد زبان روسی شده است. ← تؤکمه دمیر. |
| 1 | 638 |
| Çolaq |
چؤلاق |
Divan Lüğat Türk
|
آنکه دست یا پایش شکسته یا بریده باشد. به صورت چلاق و چلاغ وارد فارسی شده است. |
| 1 | 638 |
| Çarıq |
چاریق |
Divan Lüğat Türk
|
کفش چرمی که بندها و تسمههای بلند دارد و بندهای آن به ساق پا پیچیده شود. پاتابه. یالیک. بوزا. آهنی U شکل که برای جلوگیری از دررفتن اجزای چرخ ارابه و اتصال بخشهای چهارگانهٔ آن و طوقی محکم کنند. پاپوشی که معمولاً از چرم خام میسازند و با بند میبندند. لاستیک خودرو. آلت مادینگی. بی سواد. جاهل. چوروک (Çuruk) نیز گفته شده. به صورت چاروق، چارق، چاروغ و چارغ وارد فارسی شده است. چاریق آغیز: دهان گشاد. دهان گنده. چاریق جورابی: جورابی که تنها با یک میل بافته شود. چاریقچی: چاروق دوز. چاروق فروش. چاریقسیز: بی چاروق. بسیار فقیر. چاریق قامباچا: نوعی بازی. چاریقلاماق: چاروق به پا کردن. چاریقلاماق: چاروق به پا شدن. چاروق دار شدن. چاریقلی: چاروق پوش. چاریقلیق: پوست مناسب برای تهیهٔ چاروق. |
| 1 | 593 |
| Çalma |
چالما |
Divan Lüğat Türk
|
گل. آبرفت. سرقت. ربایش. آجر. کمند. کنار. کرانه. کبریت. ظرف چرمی که در آن یخ می ریختند و شیشه های شربت را در آن می گذاشتند تا سرد شود. مشربه ای که از طلاطین دوخته، در سواریها بر قاش زین ببندند و به آن آب خورند. سرگین دامها که به شکل دایره جهت سوختن آماده کنند. آهار. کراحمال. بیماری پوستی. جاروی بزرگی که از ترکه های انار و به و ... بسازند. تخته های سرگین دامها که از زیر آغل جدا کنند و به مصرف سوخت برسانند. در دوره پیش از اسلام به معنی کمند،امروزه به معنی سرپیچ، دستار رشته دار، عمامه که بر سر ببندند، باندانا، بافتن (مو، حصیر)، دسته و بسته کردن، پارچه یا دستاری را به بدن یا سر بستن، بستن با طناب، دور چیزی پیچیدن، بستن. بصورت شلمه و چلمه در فارسی و بصورت Чалما به معنی عمامه در روسی وارد شده است. |
| 1 | 603 |
| Çuxurdan |
چوخوردان |
Divan Lüğat Türk
|
گودال. ظرف گود. پرتگاه. |
| 1 | 630 |
| چور اوت |
چور اوت |
Divan Lüğat Türk
|
علف بهم پیچیده. |
| 1 | 631 |
| Çuram |
چورام |
Divan Lüğat Türk
|
نوعی پرتاب تیر سبک در مسافت دورتر که شخص بصورت خوابیده به پشت انجام دهد. |
| 1 | 631 |
| Çüşək |
چوشک |
Divan Lüğat Türk
|
علف. علفزار. |
| 1 | 635 |
| Çürkü |
چۆرکۆ |
Divan Lüğat Türk
|
شاش. ادرار. |
| 1 | 632 |
| Çimərik |
چیمهریک |
Divan Lüğat Türk
|
آنکه چشمش پیوسته آب می افتد و چشمش کم سو است. |
| 1 | 663 |
| Damıntı |
دامینتی |
Divan Lüğat Türk
|
قطره. چکه. |
| 2 | 31 |
| Davar |
داوار |
Divan Lüğat Türk
|
مال. جنس. بزرگ. درشت. گنده. در ترکی قدیم به معنی جنس بز، گوسفند، مال و احشام بوده است. مال جاندار یا بی جان. گلّهٔ گوسفند. به صورت Tovar وارد زبان روسی شده است. |
| 2 | 33 |
| Dəyiş |
دگیش |
Divan Lüğat Türk
|
تعویض. مبادله. تبادل. معاوضه. تغییر. تحول. تبدیل. جنگ. نبرد. برخورد. اندازه. به صورت دگش با همین معنی وارد فارسی و به صورت «دایش» وارد لهجهٔ الجزایری زبان عربی شده است. |
| 2 | 43 |
| Söyüd |
سؤگود |
Divan Lüğat Türk
Bitkişünaslıq
|
بید. در انواع کورک، قزیل، کنجی و بوز موجود است. |
Salix | 2 | 183 |
| Sapıq |
ساپؽق |
Divan Lüğat Türk
|
دمانه خرگاه. پایین دست چادر یا خیمه. منحرف. گمراه. مجذوب. لامذهب. خفیف. سبک. ستمگر. غیرعادی. ردیف. نوبت. شل. |
| 2 | 123 |
| Sarı |
ساری |
Divan Lüğat Türk
|
زرد. رنگ پریده. بور (مو). زرده (تخم مرغ). طلا. بزرگ. در باور ترکان به معنای مغرب است. طرف. سمت. مثال: اونا ساری= به طرف او. بنگ. حشیش. بدان جهت که پرتگاه. |
| 2 | 130 |
| Sarı su |
ساری سو |
Divan Lüğat Türk
|
زرداب. نزله (پزشکی). سیلاب بهاره. آب شیر. طعامی که از پنیر تازه سازند. |
| 2 | 132 |
| Sarı suru |
ساری سورو |
Divan Lüğat Türk
|
زرد رنگ. |
| 2 | 132 |
| Sarı kəzik |
ساری گزیک |
Divan Lüğat Türk
|
بیماری یرقان. |
| 2 | 132 |
| Sarım |
ساریم |
Divan Lüğat Türk
|
غشاء. خاکستر، پیچش. مقدار لازم برای پیچیدن چیزی. مقدار سیم لازم برای هر پیچش بوبین. تنظیف. حد. پارچه ابریشم که برای صافی آب، به دهانه کوزه بندند. |
| 2 | 133 |
| Sağ ər |
ساغ ار |
Divan Lüğat Türk
|
مرد محتاط و هشیار. |
| 2 | 135 |
| ساغناغی |
ساغناغی |
Divan Lüğat Türk
|
کدوی خشک شده. |
| 2 | 137 |
| Sağun |
ساغون |
Divan Lüğat Türk
|
پیمانه. پزشک. حکیم. طبیب. مقدس. |
| 2 | 137 |
| Sağır |
ساغیر |
Divan Lüğat Türk
|
شراب. بیمار. قلب. کر. ناشنوا. قدح. ساغر. ظرف مخروطی شکل شبیه الهون که در آن شراب ریزند. عایق صدا (دیوار و ...). تصورات. خیالات. |
| 2 | 137 |
| Sağım |
ساغیم |
Divan Lüğat Türk
|
مقدار یک بار شیر دوشیده شده. دام شیردهنده. |
| 2 | 138 |
| Saqqız |
ساققیز |
Divan Lüğat Türk
|
ماده صمغی چسبناک که از تنه درخت بنه گرفته می شود و از آن اسانس به دست می آید شبیه به اسانس تربانتین، از مخلوط آن با موم لاک درست می کنند. به معنای آدامس نیز استفاده می شود. (Turpentine) چسبنده. مزاحم. به صورت «ساقز» وارد لهجهٔ مصری زبان عربی و به صورت «سقز» وارد زبان فارسی شده است. |
| 2 | 139 |
| Subrqan |
سوبورقان |
Divan Lüğat Türk
|
قبرستان غیر مسلمانان. |
| 2 | 163 |
| Sulaq |
سولاق |
Divan Lüğat Türk
|
طحال. مسیر رود. رودخانه. زمین همیشه پر آب. آبدار. مرطوب. مرداب. باتلاق. آبگیر. ارتشی. سرباز. بداخلاق. ظرف |
| 2 | 183 |
| Soyran |
سویران |
Divan Lüğat Türk
|
مناره. |
| 2 | 193 |
| Süyü |
سۆیۆ |
Divan Lüğat Türk
|
|
| 2 | 173 |
| Sızlaq |
سیزلاق |
Divan Lüğat Türk
|
سرمایی که از نوشیدن آب سرد یا یخ به دندانها دست دهد. درد. |
| 2 | 203 |
| Sızıq |
سیزیق |
Divan Lüğat Türk
|
یکی از دو دامن قبا تا بالای سینه. شایعه. نقش. طرح (روی پارچه). جاسوس. نفوذی. فاصلهٔ میان دندانها. شبهه. تردید. منقش. |
| 2 | 203 |
| Sısıq |
سیسیق |
Divan Lüğat Türk
|
سفال. |
| 2 | 203 |
| Qatı |
قاتی |
Divan Lüğat Türk
|
مخلوط. درهم و برهم. مرکب. غلیظ. انبوه. پرپشت. سخت. سفت. جامد. شدید. بسیار تند. دوآتشه. قهار. بیرحم. تجسمی (ریاضی). به صورت قاطی و غاتی به همین معنا وارد زبان فارسی شده و عبارتهایی چون قاطی کردن و قاتی پاتی و قات زدن نیز از همین ریشه پدید آمدهاند. |
| 2 | 263 |
| Qatır |
قاتیر |
Divan Lüğat Türk
|
استر. حیوانی که پدرش اسب و مادرش الاغ باشد. کینه جو. عنود. چموش. مخلوط. موتور. کلفت. خشن. زمخت. سخت. نیرو. نیرومند. سالم. متین. مجموعه. نازا (زن). به صورت قاطر وارد فارسی شده است. |
| 2 | 263 |
| Qatır qış |
قاتیر قیش |
Divan Lüğat Türk
|
زمهریر. زمستان سخت. |
| 2 | 263 |
| Qatır yer |
قاتیر یئر |
Divan Lüğat Türk
|
زمین سخت. |
| 2 | 263 |
| Qatırxan |
قاتیرخان |
Divan Lüğat Türk
|
حاکم قاطع و مقتدر. |
| 2 | 263 |
| قاریت |
قاریت |
Divan Lüğat Türk
|
دشمامی در میان ترکمنها. تخته خشک. وجود. بدن. ← تکنه. |
| 2 | 293 |
| قاریزان |
قاریزان |
Divan Lüğat Türk
|
بسیار سالخورده. |
| 2 | 293 |
| Qarış |
قاریش |
Divan Lüğat Türk
|
(Qarış) وجب. قاریش آتماق: (وجب انداختن). نوعی بازی دو نفره با سکه. بازیکنان سکه های خود را روی زمین می چینند و بازیکن اولی در فرصتی مناسب و با توجه به طرز چینش سکه های حریف، سکۀ خود را بطرف سکۀ او پرتاب می کند. اگر سکه تا فاصلۀ یک وجب یا کمتر آن سکه برسد، آن سکه نصیب بازیکن اول خواهد شد و گرنه به حریف خواهد رسید. قاریش بئل: کمر |
| 2 | 293 |
| Qağaç |
قاغاج |
Divan Lüğat Türk
|
گوشت خشک شده. چربکین. کثیف. |
| 2 | 303 |
| Qağıq |
قاغیق |
Divan Lüğat Türk
|
خشم. خفه. صدای گرفته. مثانه. محکوم. |
| 2 | 304 |
| Qağıl |
قاغیل |
Divan Lüğat Türk
|
برجسته. برآمده. پدال. شانه. تجربه. گل خشک شده. سنگریزه. چیزی که خوب آسیاب نشده باشد. خشم. غضب. کینه. خام. ناپخته. ابله. متهم. تازیانه. به صورت «اخاول» وارد فارسی شده است. |
| 2 | 304 |
| Qaq su |
قاق سو |
Divan Lüğat Türk
|
آبگیر. |
| 2 | 307 |
| Qalbız |
قالپؽز |
Divan Lüğat Türk
|
لقمه. |
| 2 | 311 |
| Qaltıq |
قالتؽق |
Divan Lüğat Türk
|
شاخ گاو بیابانی که توی آن را خالی کرده ودر آن قمیز و غیره نوشند. وخیم. |
| 2 | 311 |
| Qalıq |
قالیق |
Divan Lüğat Türk
|
ته مانده. پس مانده. بقیه. باقیمانده. بقایا. میراث. تفاضل. تتمه. گران. مرتجع. گذرگاه. پهنهٔ آسمان. پیردختر. نسبت دختر نامزد شده به پسرجوان. هوا. اتمسفر. مردم. خلق. بچه خرگوش. |
| 2 | 314 |
